Wielka Wojna 1914-1918

Wydawnictwo niniejsze jest pierwszym w literaturze polskiej opracowaniem dziejow wojny swiatowej, ktore stawiajac sobie za cel historyczne spojrzenie na wypadki wojenne, laczy w sobie w sposob organiczny dzieje zarowno polityczne, jak militarne swiatowego konfliktu. Podejmujac je, autor zdawal sobie sprawe zarowno z trudnosci zadania, jak i z nie­uniknionych brakow w jego realizacji. Dzieje wielkiej wojny sa dopiero w toku badan naukowych. Mimo ze bardzo znaczna czesc dotyczacych jej materialow zrodlowych zo­stala udostepniona wczesniej, niz to bywa zazwyczaj, na udostepnienie dalszych, a ogromnie waznych czesci czekac zapewne bedziemy bardzo dlugo. Mimo ogromu publikacji doty­czacych wojny, zarowno zrodel, jak literatury, istnieja jeszcze w jej obrazie znaczne luki. Niemniej jest rzecza zrozumiala, ze wyksztalcony ogol chce sobie miec swiadomosc przyczyn i przebiegu tego kataklizmu dziejowego, ktory stal sie podstawa nowego po­rzadku w Europie. Tej wlasnie potrzebie sluzyc ma niniejsze opracowanie, przeznaczone przede wszystkim dla wyksztalconej czesci spoleczenstw ogolu. Autor postaral sie dac w nim moz­liwie pelny obraz wypadkow, na podstawie wykorzystania i konfrontacji zrodel i nowych opracowan, oglaszanych tak przez jedna, jak druga z dawnych stron wal­czacych. Polozono w nim nacisk glownie na ustalenie przyczynowego zwiazku i prze­biegu wypadkow, a wiec na momenty natury historycznej, w mniejszej zas mierze na rozbior i krytyke zagadnien operacyjnych, mogacych interesowac specjalistow, tak by nie przechodzic ze stanowiska czysto historycznego do zagadnien pragmatycznie ujetej historii wojskowej. Zrozumiale tez bedzie z tego powodu, jesli opracowanie to pod niejednym wzgledem nie zadowoli specjalisty, szukajacego takiego wlasnie naswietlenia wypadkow. Jezeli jednak mimo to okazaloby sie ono dla niego pozyteczne, bedzie to dla autora niemala satysfakcja. Opracowanie, stosownie do powyzszych zalozen, nie ogranicza sie do przedstawienia samej strony operacyjnej i gry dyplomatycznej, majacej tak doniosly wplyw na przebieg wojny i wzajemny stosunek sil walczacych; naswietla ono takze rozwoj wewnetrznych stosunkow w panstwach bioracych udzial w wojnie, ktore bardziej niz kiedy­kolwiek zawazyly na jej przebiegu i ostatecznym wyniku - by wy­mienic tylko przyklad Rosji. Rozmiary tej pracy, mimo ze znaczne, byly jeszcze zbyt male, aby dalo sie wszystkie te kwestie nalezycie omowic i naswietlic. Dotyczy to rowniez i kwestii polskiej. Zostala ona zaledwie naszkicowana z uwzglednieniem tylko tych zasadniczych mo­mentow, ktore wiodly ku niepodleglosci Polski; bowiem wylacznie z jej stanowiska przedstawial autor sprawe polska, bez wzgledu na historyczne juz dzis roznice, dzie­lace wowczas spoleczenstwo polskie.